Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Καμπρέ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Καμπρέ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 1 Φεβρουαρίου 2017

Οι φωνές του ποταμού Παμάνο, Jaume Cabré

Οι ηλικιωμένοι στην Τουρένα λένε πως μόνο όσοι πρόκειται να πεθάνουν ακούν το κελάρυσμα του ποταμού Παμάνο…


Το βιβλίο του Ζάουμε Καμπρέ "Οι φωνές του ποταμού Παμάνο" προηγήθηκε του επικού, όσο και αριστουργηματικού Confiteor, αλλά οι περισσότεροι το ανακαλύψαμε αφού είχαμε πιαστεί για τα καλά στα δίχτυα μιας ξεχωριστής, αλλιώτικης αφήγησης, που φαντάζει περίπλοκη στην αρχή, αλλά είναι τόσο άμεση που ξαφνιάζει, μια και ο τρόπος που ο Καμπρέ μπαίνει στην ιστορία, αλλά και η δύναμη που έχει να παίρνει μαζί του τον αναγνώστη χωρίς να καταβάλει καμιά προσπάθεια εντυπωσιασμού, είναι από μόνη της εντυπωσιακή.
Όπως εντυπωσιακή είναι και η πλοκή των βιβλίων του. 

Έχοντας διαβάσει τα δυο αυτά βιβλία, μπορώ να πω με σιγουριά πως τίποτα, ούτε μια λέξη, δεν έχει μπει τυχαία. Με μαεστρία ο Καμπρέ κινείται ανάμεσα στο χρόνο και με δεξιοτεχνία που προκαλεί θαυμασμό συνδέει διαφορετικές χρονικές περιόδους και διαφορετικά άτομα μεταξύ τους, χωρίς διόλου να πασχίζει, αλλά σκαλίζοντας με άνεση τόσο την ιστορία, όσο και τα βαθύτερα συναισθήματα, αλλά και τις σκέψεις των ηρώων του. Και όλα έχουν νόημα. Όλα δένονται τόσο σφιχτά, και ταιριαστά, σαν τα κομμάτια ενός παζλ που σιγά σιγά ενώνονται για να αποκαλύψουν όλη την εικόνα. 

Στα βιβλία του Καμπρέ το καλό και το κακό διαχωρίζονται με σαφήνεια και η ηθική παλεύει με τα κατώτερα ένστικτα του ανθρώπου, εκείνα που τον κάνουν να φέρεται σκληρά, ίσως και απάνθρωπα.

Η βαθιά γνώση που έχει ο συγγραφέας όχι μόνο για την ιστορία, αλλά και για τον ίδιο τον άνθρωπο, του δίνει την άνεση να σκιαγραφεί χαρακτήρες, να αποκαλύπτει προσωπικότητες και να μεταδίδει πιστά τα συναισθήματά τους, ακολουθώντας όχι μόνο τις πηγές της ιστορίας, αλλά και τη ροή της στις ζωές των ανθρώπων. Άλλοι διαμορφώνονται από τα γεγονότα, άλλοι απλά φανερώνονται και ξεσκεπάζουν το αληθινό τους πρόσωπο, όποιο κι αν είναι αυτό, και άλλοι παλεύουν να σταθούν στο ύψος που οι αξίες τους επιβάλλουν, ενώ υπάρχουν κι εκείνοι που η εξουσία που τους δίνει το χρήμα τους επιτρέπει ακόμα και να παραποιούν την ιστορία.

Παρούσα κι εδώ η θρησκεία. Η πίστη και η εκκλησία αντιμάχονται μέσα από τη βαθιά υποκρισία του κλήρου και των πιστών, και μάλιστα ο συγγραφέας  επιχειρεί μια βαθιά τομή στη διαδικασία των περιβόητων αγιοποιήσεων.


Κάπου στα Πυρηναία λοιπόν, εκεί που κυλάει ο ποταμός Παμάνο (ο ποταμός με τα χίλια ονόματα), τοποθετεί ο συγγραφέας  το χωριό Τουρένα στο οποίο διαδραματίζεται το μεγαλύτερο μέρος  της  ιστορίας .
Από εκεί ξεκίνησαν όλα, όταν το 1936 η Ελιζέντα Βιλαμπρού είδε τους αναρχικούς να σκοτώνουν τον πατέρα και τον αδερφό της.
Αργότερα, το 1944, με τα στρατεύματα του Φράνκο να καταλαμβάνουν την περιοχή έγινε μάρτυρας και του θανάτου του Ουριόλ Φουντέλιας, του άντρα που αγαπούσε κρυφά.
Η Ελιζέντα αποζητά εκδίκηση για τους θανάτους, ενώ ταυτόχρονα παλεύει να πετύχει την αγιοποίηση του αγαπημένου της.
Εξήντα χρόνια μετά η Τίνα, μια δασκάλα που κουβαλάει τα δικά της προσωπικά προβλήματα, επισκέπτεται το παλιό σχολείο της Τουρένα για να το φωτογραφήσει λίγο πριν κατεδαφιστεί. 
Εκεί παραλαμβάνει από έναν εργάτη ένα κουτί από πούρα, γεμάτο παλιά τετράδια, που βρέθηκε σε μια μυστική κρυψώνα πίσω από τον πίνακα..
Τα τετράδια είναι στην ουσία ένα μεγάλο γράμμα του Ουριόλ Φουντέλιας για την "κορούλα που δεν ξέρω πως σε λένε",  και ήταν ο απελπισμένος, όσο και μοναδικός τρόπος για να μάθει κάποτε η γυναίκα που τον εγκατέλειψε με το αγέννητο παιδί τους, αλλά κυρίως η κόρη που του έγραψε στη συνέχεια ότι απέκτησαν, όλη την αλήθεια.



Η Τίνα διανύοντας την πιο σκοτεινή εποχή της ζωής της, "ποτέ μέχρι εκείνη τη νύχτα δεν είχε παγώσει ένα δάκρυ στο μάγουλό της", κάνει ότι μπορεί για να βγει στο φως η πραγματική ιστορία του δασκάλου και όχι η παραποιημένη.
Τα εμπόδια που συναντά, τα δικά της προβλήματα που τη φέρνουν σε αδιέξοδο, αλλά και μια απρόσμενη φιλία με τον μαρμαρά του χωριού που σκαλίζει την ιστορία των ανθρώπων που πεθαίνουν πάνω στις ταφόπλακες με μια παύλα ανάμεσα στις χρονολογίες, μπλέκονται με την ιστορία του Ουριόλ, της Βιλαμπρού και όλων εκείνων που με τον έναν ή άλλο τρόπο έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των γεγονότων. 
Και μέσα από την μακριά αυτή πορεία των προσώπων στο χρόνο, οι σχέσεις υφαίνονται, ή ξηλώνονται πλάθοντας χαρακτήρες, ενώ οι αγώνες του παρελθόντος, οι συμβιβασμοί, το δίκιο και το άδικο έχουν φόντο τις περιπέτειες της αυτονομίας της Καταλονίας.


Οι ήρωες του βιβλίου έχουν μάλλον ξεκάθαρα χαρακτηριστικά. Χωρίς να είναι καθόλου απλοί, ή απλοϊκοί κατατάσσονται με ευκολία στους καλούς , ή στους κακούς.

Δε θα τους αναλύσω όλους, μια σύγκριση θα τολμήσω μόνο να κάνω ανάμεσα στους δυο τόσο διαφορετικούς γυναικείους χαρακτήρες του βιβλίου.

Η Ελιζέντα είναι γυναίκα αυταρχική, σκληρή, πιστή μόνο στην ιδέα της εκδίκησης. Μεγαλώνει έναν γιο με τον τρόπο που μεγαλώνει και την περιουσία της, αποφασιστικά σκληρά.
Μοιάζει κάπως ανθρώπινη μόνο όταν συναντά τον Ουριόλ και η αγάπη της γι' αυτόν ίσως να μπορούσε να την αλλάξει, να την μαλακώσει. Να λαξεύσει, όπως θα λάξευε ο Ζάουμε Σεραλιάκ το μάρμαρο, να λειάνει τις κοφτερές πτυχές του χαρακτήρα της και να τη μεταμορφώσει. Ίσως και να γίνονταν, αν υπήρχε χρόνος.

Η Τίνα, είναι πιο γήινη, πιο ανθρώπινη, την ορίζει το συναίσθημα. 
Αγαπά χωρίς όρους το παιδί της, "...Δεν είμαι υποχρεωμένη να σε καταλάβω, αλλά να σε αποδεχτώ", αγαπούσε τον άντρα της, "...τη μεγάλη της αγάπη που ξαφνικά είχε μετατραπεί στο μεγάλο της μίσος. Ή όχι, στη μεγάλη της αδιαφορία. Όχι αδιαφορία: στη μεγάλη της περιφρόνηση. Όταν συνειδητοποιείς ότι έχασες την εμπιστοσύνη σου για κάποιον που αγάπησες ανεπιφύλακτα, είναι λες και αυτό το πρόσωπο αποφάσισε να πεθάνει στα χέρια σου χωρίς τη συγκατάθεσή σου....", αλλά στην πιο κρίσιμη περίοδο της ζωής της νιώθει να προδίδεται κι από τους δυο για εντελώς διαφορετικούς λόγους.

Είναι πραγματικά εκπληκτικός ο τρόπος που ο Καμπρέ κινείται γύρω από σημαντικά ιστορικά γεγονότα, κρατώντας στο επίκεντρο τον άνθρωπο και τις σχέσεις, που αναλύονται σε βάθος, χωρίς διόλου να κουράζουν, αλλά συναρπάζοντας τον αναγνώστη.
Ακόμα και η σχέση του σκύλου με τους ανθρώπους του, βρίσκει τρόπο να μπει στην αφήγηση, μέσα από ένα τραγικό περιστατικό.


Δυσκολεύτηκα πολύ να διαλέξω τι πρέπει να γράψω και τι όχι για να μη χαλάσω την αναγνωστική απόλαυση όσων δε διάβασαν ακόμα το βιβλίο.
Θα μπορούσα να γράφω για ώρες και πάλι να νιώθω πως τίποτα δεν είπα, μια και το συγκεκριμένο βιβλίο θα μείνει χαραγμένο μέσα μου για όσα διαφορετικά, αλλά έντονα συναισθήματα μου προκάλεσε.
Είμαι απόλυτα σίγουρη πως αυτό το βιβλίο θα το ξαναδιαβάσω στο μέλλον. Μέχρι τότε, ελπίζω να το έχετε διαβάσει και όσοι δεν το διαβάσατε, για να τολμήσουμε μαζί μια ανάλυση στα βαθιά συναισθήματα, στις πολύπλοκες προσωπικότητες, στα σημαντικά γεγονότα που σημάδεψαν εποχές, και προπάντων σε όσα νιώσαμε διαβάζοντάς το.


"Δεν πιστεύετε στον Θεό, έτσι;"
"Είναι η πιο ηλίθια ερώτηση που μου έκαναν ποτέ".
"Γιατί;"
"Πώς θέλετε μια μάνα που σκότωσαν το παιδί της να πιστεύει στον Θεό;"
Η στιχομυθία της Τίνας με τη μάνα του παιδιού που σκότωσαν οι οπαδοί του Φράνκο, χρόνια μετά. Ο χαμός του, εκτός των άλλων δεινών που προκάλεσε, ήταν και το γεγονός που άλλαξε τη ζωή του νέου δασκάλου της Τουρένα, του Ουριόλ.




"Οι φωνές του ποταμού Παμάνο" του  Jaume Cabré κυκλοφορούν 
από τον εκδοτικό οργανισμό Πάπυρος 
στη Σειρά Letras - ισπανόφωνοι και πορτογαλόφωνοι συγγραφείς

Μετάφραση από τα καταλανικά: Ευρυβιάδης Σοφός


Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 2016

Confiteor, Ζάουμε Καμπρέ


"Ο συγγραφέας είναι σολίστας" γράφει ο Καμπρέ και για πάνω από 700 σελίδες ο αναγνώστης αφήνεται σε αυτή του την αλήθεια.

Το Confiteor είναι πολλά παραπάνω από μια ομολογία. Είναι ένα πραγματικό αριστούργημα της λογοτεχνίας, ένα βιβλίο που υφαίνει με δεξιοτεχνία το χτες με το σήμερα, αναζητώντας απαντήσεις εκεί που κρύβεται το αδιέξοδο. 
Και το αδιέξοδο έχει πολλούς και διαφορετικούς δρόμους που οδηγούν σε αυτό.

Η γη πότε γίνεται επίπεδη και πότε στρογγυλή και μέσα από το γράμμα που ο Αντριά γράφει στην αγαπημένη του Σάρα, το κακό τυλίγει σαν πέπλο την ανθρωπότητα και γίνεται βασανιστικό ερώτημα που επανέρχεται συνεχώς για να ενοχλεί τον Καμπρέ, τον ήρωά του τον Αντριά που προσπαθεί να το οριοθετήσει και ίσως και να το κατανοήσει και φυσικά τον αναγνώστη.

Υπάρχει Θεός; Κι αν υπάρχει, πώς επιτρέπει να γίνονται αδιανόητα πράγματα, και πόσο βολικά στα αλήθεια, τα μεταβιβάζει, ελαφρά τη καρδία, στη βούληση του ανθρώπου;
Είναι ξεκάθαρο πως ο Θεός είναι ανύπαρκτος για τον Αντριά, αλλά βρίσκεται συχνά στη σκιά του, μια σκιά που αφήνουν παντού τα έργα των ανθρώπων, καλά, ή κακά και  που διαπράττονται στο όνομά Του.


Παρακολουθούμε τον Αντριά από παιδί που μεγαλώνει στη Βαρκελώνη του 50, με έναν πατέρα που τον οραματίζεται λόγιο και μια μητέρα που τον επιθυμεί δεξιοτέχνη του βιολιού, ενώ η μοίρα που στην ύπαρξή της δεν πιστεύει, αφού θεωρεί πως όλα και όλοι είμαστε αποτελέσματα συμπτώσεων, τον δένει στενά με την ιστορία ενός πολύτιμου αντικειμένου, ενός ξακουστού βιολιού!

Δυο ακόμα αντικείμενα στενά συνδεδεμένα με το βιολί του 18ου αιώνα, που έχει όνομα και ονομάζεται Βιάλ, ένα μενταγιόν κι ένας πίνακας που σχετίζεται άμεσα με ένα χειρόγραφο, παίζουν σημαντικό ρόλο στο βιβλίο, αλλά και στη ζωή του Αντριά και κατά κάποιο τρόπο την καθορίζουν, ίσως και να την εξουσιάζουν ως ένα σημείο. 

Μεγαλώνοντας σε ένα σπίτι, που τα έργα τέχνης και οι ανυπολόγιστης αξίας αντίκες έχουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο και είναι η πηγή πλούτου της οικογένειας, αναπόφευκτα κάποια στιγμή υποψιάζεται την ύποπτη προέλευσή τους και αρχίζει να σκαλίζει στο χρόνο και στη μνήμη για να ξεθάψει τα ανομολόγητα μυστικά.

Ο Αντριά ξεκινάει ένα γράμμα στη γυναίκα που σημάδεψε τη ζωή του, την αγαπημένη του Σάρα, λίγο πριν χάσει τη μνήμη του για πάντα. 
Και είναι τρομακτικό αυτό, όσο και αλληγορικό.
Ένας σοφός, ένας απόλυτα χαρισματικός άνθρωπος που χάνει σιγά σιγά τη μνήμη του, έχοντας επίγνωση της κατάστασής του, προσπαθεί να ανασυνθέσει την οικογενειακή του ιστορία, να καταγράψει την προσωπική του πορεία, αλλά και να κάνει μια μεγάλη διατριβή σε θέματα που βασανίζουν από τη γέννησή της την ανθρωπότητα.
Και πρέπει να το κάνει γρήγορα και με κάθε ειλικρίνεια, πριν το κουδούνισμα του τηλεφώνου που έρχεται όλο και πιο συχνά και τον αναστατώνει, σαν μια ύπουλη και κακόβουλη προειδοποίηση, αντικατασταθεί με το απόλυτο κενό!

Η εξουσία και το κακό, που για μένα είναι αλληλένδετα, άσχετα αν δεν προϋποθέτουν το ένα το άλλο, ο πόνος πέρα από κάθε φαντασία, η μεταμέλεια, η συγχώρεση που ίσως και να μην έχει καμιά σημασία τελικά, αφού το κακό δεν μπορεί να αντιστραφεί, η εξιλέωση, η αγάπη, η εκδίκηση, μα πάνω από όλα το ίδιο το κακό που λάμπει σαν μαύρος ήλιος σκορπίζοντας τα σκοτάδια του, από τότε που η γη ήταν επίπεδη, και που βρίσκει πάντα τρόπο να τρυπώνει και στη σφαίρα που γυρνάει αδιάκοπα στο διάστημα και μας δείχνει πως όσα χρόνια κι αν περάσουν, εκείνο θα βρίσκει τρόπους για να θριαμβεύει, απασχολούν το συγγραφέα διαρκώς.


Δεν είναι τυχαίο που ο Καμπρέ αναφερόμενος σε δυο τραγικές περιόδους της ανθρωπότητας, στο Μεσαίωνα που η Ιερά Εξέταση είχε αναλάβει να σκορπάει τη φρίκη και στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο που αναβίωσε την ίδια απόλυτη φρίκη στο Άουσβιτς με τα απάνθρωπα και αδιανόητα πειράματα πάνω σε ανθρώπους και όχι μόνο, τις περιγράφει σχεδόν παράλληλα ταυτίζοντας έτσι τον ιεροδικαστή με τον ναζί.

..."Κι όπου χρειαζόταν φρίκη, ας ήταν απέραντη. Κι όπου χρειαζόταν σκληρότητα, ας ήταν απόλυτη, διότι τώρα έπαιρνε το λόγο η Ιστορία."...

Κι έτσι με αυτή τη φράση που θα μπορούσε να χαρακτηρίζει κάθε φάση της ιστορίας που το κακό γιγαντώνεται, διανύουμε σημαντικά κομμάτια της.

Ο Καμπρέ καταπιάνεται με πολλά θέματα και γράφει ένα πραγματικό αριστούργημα, χρησιμοποιώντας έναν ξεχωριστό τρόπο αφήγησης καθώς περνάει με άνεση από το πρώτο στο τρίτο πρόσωπο, και που μπορεί στην αρχή να ξαφνιάζει, ωστόσο το ξάφνιασμα διαδέχεται ο θαυμασμός για τον τρόπο που ο συγγραφέας χρησιμοποιεί για να σπρώξει χωρίς οίκτο τον αναγνώστη στα βαθιά μυστικά της ανθρώπινης συμπεριφοράς μέσα στους αιώνες, αλλά και να κατανοήσει την αγωνία του ήρωα που διαρκώς βρίσκει και χάνει την αγάπη, ενώ είναι περικυκλωμένος από το κακό που μπήκε στη ζωή του πριν ακόμα τη γέννησή του.
Εκπληκτική όμως είναι και η ικανότητά του να χαλαρώνει κάπου κάπου τον αναγνώστη, κάνοντάς τον ακόμα και να γελάσει δυνατά με το ιδιότυπο χιούμορ του που χρησιμοποιεί με μαεστρία όπου χρειάζεται! 



Confiteor...ήρθε η ώρα της δικής μου ομολογίας. Ομολογώ λοιπόν πως νιώθω πολύ τυχερή που αξιώθηκα να διαβάσω αυτό το βιβλίο και πως από δω και πέρα κερδίζει επάξια τη θέση του ανάμεσα στα πιο αγαπημένα μου βιβλία, στα αναγνώσματα εκείνα που έχουν για μένα μεγάλη αξία!

Δε θα μπορούσα να μην αναφερθώ φυσικά με θαυμασμό στον μεταφραστή του έργου Ευρυβιάδη Σοφό που κατόρθωσε να αποδώσει από τα καταλανικά στα ελληνικά ένα θαύμα που παρέμεινε θαύμα και μετά τη μετάφραση!
Σίγουρα σας κάνει εντύπωση ο τίτλος του βιβλίου που έμεινε αμετάφραστος, όπως μου έκανε κι εμένα στην αρχή.
Στις σημειώσεις ο μεταφραστής επισημαίνει πως αυτό ήταν επιθυμία του συγγραφέα κι εξηγεί πως "Confiteor" σημαίνει ομολογώ, εξομολογούμαι τις αμαρτίες μου.

Το Confiteor, το βιβλίο με τα πολλά βραβεία και την πλήρη αποδοχή από κριτικούς και αναγνώστες, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις "Πόλις".